Οδηγός για νέους συνταξιούχους

Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι ετοιμάζονται να υποβάλουν αιτήσεις
Τα μυστικά για αυξήσεις από 10 έως 120 ευρώ τον μήνα
Ποιες αλλαγές επίκεινται στο επερχόμενο νομοσχέδιο
Τι ισχύει όταν υπάρχουν οφειλές προς τα Ταμεία
Ποιοι δικαιούνται προσωρινή και τι ποσό τούς αναλογεί

Η Θέση μας: Η εκμετάλλευση ενός αγώνα

Aπό τον 
Νάσο Χατζητσάκο

Έναν χρηστικό οδηγό που, μεταξύ άλλων, δίνει πληροφορίες ακόμη και σε σχέση με το πώς μπορούν οι συντάξεις, τόσο οι υφιστάμενες όσο και αυτές που αναμένουν να λάβουν όσοι και όσες ετοιμάζονται να υποβάλουν αιτήσεις συνταξιοδότησης, να αυξηθούν από 10 έως 120 ευρώ τον μήνα παρουσιάζει η «κυριακάτικη δημοκρατία». Σε 20 από τα πιο καίρια ερωτήματα ασφαλισμένων δίνονται απαντήσεις όσον αφορά τις αλλαγές που επίκεινται με το επερχόμενο νέο σχέδιο νόμου, τα βήματα που πρέπει να ακολουθούνται πριν από την υποβολή του αιτήματος για τη λήψη σύνταξης, πότε πρέπει να γίνει η αίτηση (δεδομένου ότι ακολουθεί νέος επανυπολογισμός λόγω των πρόσφατων αποφάσεων του ΣτΕ για τον ν. Κατρούγκαλου), πότε θεμελιώνεται συνταξιοδοτικό δικαίωμα, τι ισχύει στις περιπτώσεις που υπάρχουν οφειλές προς τα Ταμεία, ποιοι δικαιούνται προσωρινή σύνταξη και τι ποσό αναλογεί.

1 Πότε πρέπει να υποβάλουν αίτηση συνταξιοδότησης όσοι έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα και θέλουν να ολοκληρώσουν την επαγγελματική πορεία τους, δεδομένου ότι επίκεινται αλλαγές στο Ασφαλιστικό και στα ποσοστά αναπλήρωσης;

Όπως έχει δηλώσει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» ο πρώην γενικός γραμματέας Κοινωνικής Ασφάλισης Γιώργος Ρωμανιάς, όσοι βρίσκονται κοντά στο στάδιο της συνταξιοδότησης ή έχουν θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα και έχουν περισσότερα από 30 ή 35 έτη ασφάλισης, ενδέχεται να έχουν όφελος εάν αναμένουν λίγο ακόμη μέχρι να υποβάλουν την αίτηση συνταξιοδότησης. Ο λόγος είναι ότι η κυβέρνηση ετοιμάζει ένα νέο ασφαλιστικό νομοσχέδιο, μέσω του οποίου η νομοθεσία θα πρέπει να αναπροσαρμοστεί με βάση τις πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) για τον νόμο Κατρούγκαλου.

Ειδικότερα, το ΣτΕ έκρινε δυσανάλογα χαμηλούς τους προβλεπόμενους από τον Ν. 4387/2016 «δείκτες αναπλήρωσης», κυρίως για όσους έχουν πολλά χρόνια ασφάλισης και συνεπώς έχουν καταβάλει περισσότερες ασφαλιστικές εισφορές. Η κυβέρνηση, επομένως, οφείλει να αλλάξει τους δείκτες αναπλήρωσης και να τους ανεβάσει σε υψηλότερα επίπεδα. Στο πλαίσιο αυτό, θα αυξηθούν (έως 7%, όπως όλα δείχνουν) τα ποσοστά αναπλήρωσης για τις κύριες συντάξεις, ενώ δεν αποκλείεται να υπάρξουν μικρές βελτιώσεις και για τις επικουρικές. Με τους νέους δείκτες αναπλήρωσης, σύμφωνα με τον κ. Ρωμανιά, οι συντάξεις θα αυξηθούν περίπου κατά 10 έως 120 ευρώ ανά μήνα, για όσους έχουν 30 και πολύ περισσότερο πάνω από 35 έτη ασφάλισης, με το ανώτατο ποσό της αναπροσαρμογής να φαίνεται ότι θα δοθεί σε όσους έχουν κλεισμένα 40 έτη ασφάλισης.

Άρα, όσοι υποβάλλουν αιτήσεις συνταξιοδότησης πριν από την ψήφιση του νομοσχεδίου (αναμένεται να γίνει το αργότερο έως τον Ιανουάριο) δεν θα έχουν πλήρη εικόνα των πιθανών αυξήσεων που θα προκαλέσουν οι επερχόμενες αλλαγές. Με τη δημοσιοποίηση του σχεδίου νόμου (έως το τέλος του έτους) ανάλογα με τα έτη ασφάλισής τους θα αποκτήσουν γνώση των αποτελεσμάτων που θα επιφέρουν στο ποσό της σύνταξης που θα λάβουν τα νέα ποσοστά αναπλήρωσης.

2 Τι σημαίνει «θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος»;

Θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος σημαίνει ότι ταυτόχρονα έχουν συμπληρωθεί τόσο οι ελάχιστες απαιτούμενες από τη συνταξιοδοτική νομοθεσία ημέρες ασφάλισης όσο και η ηλικία. Από την ημερομηνία κατά την οποία συντρέχουν οι προϋποθέσεις αυτές, το θεμελιωμένο δικαίωμα μπορεί να ασκηθεί με αίτηση συνταξιοδότησης, προκειμένου να χορηγηθεί η σύνταξη.

3 Πώς υποβάλλεται η αίτηση συνταξιοδότησης;

Η αίτηση συνταξιοδότησης υποβάλλεται σε ενιαία ηλεκτρονική φόρμα από όλους τους ασφαλισμένους μέσω της ιστοσελίδας του ΕΦΚΑ, με τους κωδικούς του TAXISnet, ανεξάρτητα από το πόσοι ήταν οι φορείς ασφάλισής τους. Στη συνέχεια ο αιτών μπορεί να ενημερώνεται ηλεκτρονικά για την πορεία της αίτησης. Επίσης, εξακολουθεί η διάθεση έντυπων αιτήσεων για όσους επιθυμούν να υποβάλουν την αίτηση σε έντυπη μορφή.

4 Πού υποβάλλεται η αίτηση;

Η αίτηση συνταξιοδότησης υποβάλλεται στην αρμόδια περιφερειακή υπηρεσία συντάξεων του τελευταίου φορέα στον οποίο υπαγόταν ο ασφαλισμένος. Συγκεκριμένα, για τους μισθωτούς αρμόδιο είναι το υποκατάστημα του τόπου κατοικίας, ενώ για τους αυτοαπασχολουμένους και τους ελεύθερους επαγγελματίες αρμόδιο είναι το υποκατάστημα της έδρας της δραστηριότητας.

5 Εάν, για παράδειγμα, ένας εργαζόμενος έχει ασφαλιστεί διαδοχικά στον τ. ΟΑΕΕ και στο τ. ΙΚΑ-ΕΤΑΜ, από ποιον φορέα θα συνταξιοδοτηθεί;

Η σύνταξη θα χορηγηθεί από τον ΕΦΚΑ με όλον τον χρόνο ασφάλισης που έχει πραγματοποιηθεί στους δύο φορείς, λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις της διαδοχικής ασφάλισης.

6 Για ποιον λόγο πρέπει να προτιμήσω να συμπληρώσω την αίτηση συνταξιοδότησης ηλεκτρονικά;

Οι ασφαλισμένοι που συμπληρώνουν την αίτηση συνταξιοδότησης ηλεκτρονικά μπορούν να ενημερώνονται όποτε επιθυμούν σχετικά με το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διεκπεραίωσή της, χωρίς να επισκεφτούν την υπηρεσία. Επιπλέον, δικαιούνται να λάβουν προσωρινή σύνταξη άμεσα, με ποσό που θα προσεγγίζει το ποσό της οριστικής.

7 Πότε πρέπει να κατατεθούν τα δικαιολογητικά;

Καταρχάς, όσοι ήταν ασφαλισμένοι σε δύο πρώην ασφαλιστικούς φορείς από αυτούς που εντάχθηκαν στον ΕΦΚΑ από το 2017 και μετά πρέπει να συμπληρώσουν τον αριθμό μητρώου του τελευταίου Ταμείου. Τα απαραίτητα δικαιολογητικά που αναφέρονται στην αίτηση συνταξιοδότησης και στο αποδεικτικό παραλαβής ως ελλείποντα πρέπει να κατατεθούν το συντομότερο στην αρμόδια υπηρεσία.

8 Πόσος χρόνος απαιτείται για την έκδοση απόφασης συνταξιοδότησης;

Εξαρτάται από τη σειρά προτεραιότητας, την πληρότητα των στοιχείων του συνταξιοδοτικού φακέλου και από τις απαραίτητες προσυνταξιοδοτικές διαδικασίες, όπως, για παράδειγμα, όταν υπάρχει διαδοχικός χρόνος ασφάλισης σε περισσότερους του ενός φορείς που εντάχθηκαν στον ΕΦΚΑ.

Ωστόσο, όπως έχει επισημάνει μέσα από αποκαλυπτικά ρεπορτάζ η «κυριακάτικη δημοκρατία», στην πλειονότητά τους οι αιτήσεις συνταξιοδότησης στις περιπτώσεις απλής ασφάλισης διεκπεραιώνονται ύστερα από 1,2 με 2 χρόνια, ενώ, όταν υπάρχει διαδοχική (ασφάλιση σε δύο ή περισσότερα Ταμεία κατά τη διάρκεια του επαγγελματικού βίου), ξεπερνούν κατά πολύ τα 3 χρόνια. Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί ότι από τον Ιούνιο του 2020 το 34% των συντάξεων θα εκδίδεται ψηφιακά μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα και το 2021 το ποσοστό θα έχει φτάσει στο 90% των αιτήσεων.

Όμως, μέχρι να υλοποιηθεί αυτή η δέσμευση, τα υπάρχοντα δεδομένα οδηγούν σε πολύ μεγάλες χρονικές καθυστερήσεις. Σημειώνεται ότι στις περιπτώσεις που έχει υποβληθεί αίτηση συνταξιοδότησης, ο υποψήφιος συνταξιούχος μπορεί να ζητήσει να εξεταστεί η υπόθεσή του κατά προτεραιότητα εάν έχει παρέλθει τρίμηνο από την ημερομηνία υποβολής της και μόνο για σοβαρό λόγο.

9 Πότε υπάρχει δικαίωμα λήψης προσωρινής σύνταξης;

Όλοι όσοι υποβάλλουν αίτηση συνταξιοδότησης έχουν τη δυνατότητα να λάβουν προσωρινή σύνταξη, εκτός εάν έχουν δηλώσει ότι δεν επιθυμούν να τους χορηγηθεί.

10 Σε πόσο χρονικό διάστημα χορηγείται η προσωρινή σύνταξη;

Στις περισσότερες περιπτώσεις οι προσωρινές συντάξεις χορηγούνται μέσα σε χρονικό διάστημα δύο έως έξι μηνών, κατά μέσο όρο. Ωστόσο, ακόμη και σε αυτή την κατηγορία συντάξεων δεν λείπουν οι περιπτώσεις στις οποίες οι καθυστερήσεις είναι ακόμη μεγαλύτερες.

11 Ποιο είναι το ποσό της προσωρινής σύνταξης λόγω γήρατος;

Η προσωρινή σύνταξη κυμαίνεται από 384 έως 768 ευρώ και μειώνεται αν η σύνταξη που θα χορηγηθεί είναι μειωμένη λόγω ορίου ηλικίας. Οταν η αίτηση συνταξιοδότησης υποβάλλεται ηλεκτρονικά, η προσωρινή σύνταξη λόγω γήρατος υπολογίζεται στο 80% του ποσού της οριστικής σύνταξης, όπως διαμορφώνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του νόμου 4387/2016. Στην περίπτωση χορήγησης μειωμένης σύνταξης λόγω γήρατος, το ποσό μειώνεται αναλόγως.

12 Πώς υπολογίζονται οι συντάξιμες αποδοχές;

Είναι το πηλίκο της διαίρεσης του συνόλου των αποδοχών ή του εισοδήματος του ασφαλισμένου για τα οποία καταβλήθηκαν εισφορές κλάδου σύνταξης από 01/01/2002 μέχρι και την παραμονή της αίτησης συνταξιοδότησης διά του συνολικού χρόνου ασφάλισης της ίδιας περιόδου.

13 Πώς υπολογίζεται η ανταποδοτική σύνταξη όταν ένας ασφαλισμένος δεν έχει χρόνο ασφάλισης ή έχει λίγο πριν από το 2002;

Αν δεν υπάρχει χρόνος ασφάλισης (πραγματικός, πλασματικός, χρόνος προαιρετικής ασφάλισης ή άλλος που λογίζεται ως συντάξιμος) τουλάχιστον πέντε ετών από την 1η Ιανουαρίου 2002 έως και την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης, τότε για τον υπολογισμό των συντάξιμων αποδοχών αναζητείται χρόνος ασφάλισης (πραγματικός, πλασματικός, χρόνος προαιρετικής ή άλλος που λογίζεται ως συντάξιμος) και κατά το πριν από το 2002 χρονικό διάστημα και μέχρι τη συμπλήρωση έως πέντε ετών ασφάλισης.

14 Ποιο είναι το ποσό της εθνικής σύνταξης λόγω γήρατος;

Για αιτήσεις συνταξιοδότησης που η έναρξη είναι από 13 Μαΐου 2016 και μετά αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού του ποσού της σύνταξης και χορηγείται εθνική και ανταποδοτική σύνταξη. Για να χορηγηθεί εθνική σύνταξη λόγω γήρατος θα πρέπει να υπάρχουν οι ελάχιστες προϋποθέσεις συνταξιοδότησης και η μόνιμη και νόμιμη διαμονή στην Ελλάδα τουλάχιστον για 15 έτη μεταξύ της ηλικίας των 15 ετών και της ημερομηνίας υποβολής της αίτησης συνταξιοδότησης.

Για τη χορήγηση της πλήρους εθνικής σύνταξης λόγω γήρατος απαιτείται μόνιμη και νόμιμη διαμονή 40 ετών, ενώ για κάθε έτος που υπολείπεται η εθνική σύνταξη μειώνεται κατά 1/40. Το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης είναι 384 ευρώ (τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης και 40 έτη μόνιμης και νόμιμης διαμονής στην Ελλάδα πριν από την αίτηση συνταξιοδότησης για τη χορήγηση σύνταξης λόγω γήρατος).

15 Πότε μειώνεται το ποσό της εθνικής σύνταξης;

Το ποσό της εθνικής σύνταξης μειώνεται ως εξής:

α) 2% για κάθε έτος που υπολείπεται των 20 ετών ασφάλισης και μέχρι τα 15 έτη ασφάλισης, οπότε ανέρχεται σε 345,60 ευρώ,

β) 1/40 για κάθε έτος που υπολείπεται των 40 ετών μόνιμης και νόμιμης διαμονής και

γ) στις περιπτώσεις καταβολής μειωμένης σύνταξης λόγω γήρατος (6% για κάθε έτος που υπολείπεται του ορίου ηλικίας πλήρους συνταξιοδότησης, κατ’ ανώτατο 30%) ή μειωμένης σύνταξης λόγω αναπηρίας. Εξαιρούνται όσοι συνταξιοδοτούνται λόγω γήρατος με αιτία την αναπηρία, οι οποίοι δικαιούνται το πλήρες ποσό της εθνικής σύνταξης (384 ευρώ).

Όταν χορηγούνται δύο πλήρεις συντάξεις, υπάρχει δικαίωμα μόνο για μία εθνική (πλήρης).

16 Μειώνεται η εθνική σύνταξη και στις περιπτώσεις χορήγησης σύνταξης λόγω γήρατος σε μικρότερο όριο ηλικίας από το πλήρες;

Όταν χορηγείται μειωμένη σύνταξη λόγω γήρατος σε μικρότερο όριο ηλικίας από το πλήρες, μειώνεται το ποσό της εθνικής σύνταξης κατά 6% για κάθε έτος που υπολείπεται του πλήρους, με ανώτατο ποσοστό 30%, ενώ το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης χορηγείται σύμφωνα με τους κανόνες υπολογισμού, χωρίς μείωση.

17 Με ποιες προϋποθέσεις μπορεί να χορηγηθεί σύνταξη, εθνική και ανταποδοτική, όταν ο ασφαλισμένους οφείλει εισφορές προς τον τ.ΟΑΕΕ;

Οι οφειλέτες του τ. ΟΑΕΕ μπορούν να συνταξιοδοτηθούν εφόσον οι οφειλές τους από ασφαλιστικές εισφορές δεν ξεπερνούν τα 20.000 ευρώ (14.202 ευρώ κεφάλαιο + τόκοι), οι οποίες παρακρατούνται από τη σύνταξη σε 40 μηνιαίες δόσεις. Το ποσό που τυχόν υπερβαίνει το παραπάνω όριο πρέπει να εξοφληθεί εντός δίμηνης προθεσμίας από τη νόμιμη κοινοποίηση του εγγράφου περί οφειλής. Το ποσό που δύναται να παρακρατηθεί μπορεί να είναι μικρότερο του παραπάνω ορίου, ανάλογα με το ύψος του ποσού της σύνταξης και τη χρονική διάρκειά της (π.χ., σύνταξη αναπηρίας ή θανάτου). Εάν δεν είναι επιτρεπτό να χορηγηθεί σύνταξη λόγω οφειλής, δεν χορηγείται μόνο η εθνική σύνταξη.

18 Πότε μειώνεται το ποσό της σύνταξης για όσους συνταξιοδοτήθηκαν από το 2017 και μετά και έχουν εισόδημα από αγροτική δραστηριότητα;

Το ποσό της σύνταξης μειώνεται όταν το εισόδημα από αγροτική δραστηριότητα, σε ετήσια βάση, ξεπερνά το ποσό των 4.923,12 ευρώ.

19 Σε περίπτωση θανάτου συνταξιούχου, ποια υπηρεσία του ΕΦΚΑ πρέπει να ενημερωθεί;

Μετά τον θάνατο του συνταξιούχου θα πρέπει να γίνουν αμέσως οι απαραίτητες ενέργειες προκειμένου να διακοπεί η καταβολή της σύνταξης. Οποιος έχει λάβει γνώση του θανάτου οφείλει να ενημερώσει αμέσως το τμήμα Πληρωμών Συντάξεων της Περιφερειακής Υπηρεσίας του ενταχθέντος στον ΕΦΚΑ φορέα από τον οποίο είχε χορηγηθεί η σύνταξη και να καταθέσει επίσημο αντίγραφο της Ληξιαρχικής Πράξης Θανάτου (αυτοπροσώπως ή διά συστημένης επιστολής). Στην περίπτωση που δεν γνωρίζει την αρμόδια υπηρεσία, μπορεί να ενημερώσει με τον ίδιο τρόπο οποιαδήποτε περιφερειακή υπηρεσία πληρωμής συντάξεων του ΕΦΚΑ.

Τα πρόσωπα που τυχόν είναι συνδικαιούχοι του τραπεζικού λογαριασμού στον οποίο πιστωνόταν η σύνταξη του θανόντος δεν πρέπει να κάνουν καμία ανάληψη από τον λογαριασμό αυτό μετά τον θάνατο, αλλά πρέπει να επικοινωνήσουν με το τμήμα Πληρωμών Συντάξεων της Περιφερειακής Υπηρεσίας του ενταχθέντος στον ΕΦΚΑ φορέα από τον οποίο είχε χορηγηθεί η σύνταξη.

20 Τι επιπτώσεις έχει στο ποσό της σύνταξης λόγω γήρατος η ανάληψη εργασίας από τον συνταξιούχο του ΕΦΚΑ;

Εφόσον ο συνταξιούχος άρχισε να εργάζεται/αυτοαπασχολείται από 13 Μαΐου 2016 και μετά με ασφάλιση στον ΕΦΚΑ, το ποσό της σύνταξης καταβάλλεται μειωμένο κατά 60% για όσο χρόνο εργάζεται.